آموزش نت‌خوانی

نت‌خوانی از دور پیچیده به نظر می‌رسد، ولی در واقع فقط دو چیز را می‌گوید: کدام نت را بزنید و چقدر نگهش دارید. جای نت روی صفحه، زیر و بمی را نشان می‌دهد و شکل نت، کشش را. بقیه علامت‌هایی که روی صفحه نت می‌بینید همه در خدمت همین دو چیزند.

خط حامل

نت‌ها روی پنج خط موازی نوشته می‌شوند، یا روی خود خط یا در فاصله بین دو خط. هرچه نت بالاتر باشد، صدایش زیرتر است. اگر نتی از این پنج خط بیرون بزند، برایش خط کوچکی می‌کشند که به آن خط اضافه می‌گویند. دوی وسط پیانو (همان C که معمولاً اولین نتی است که یاد می‌گیرید) روی یکی از همین خط‌های اضافه می‌نشیند.

کلید

پنج خط به‌تنهایی معنی ندارند. علامتی که در ابتدای هر خط می‌آید و به آن کلید می‌گویند، مشخص می‌کند کدام خط کدام نت است.

• کلید سل دور خط دوم از پایین می‌پیچد و می‌گوید آن خط سل (G) است. دست راست معمولاً روی این کلید نوشته می‌شود.
• کلید فا دو نقطه دارد که خط چهارم را بین خودشان می‌گیرند، و آن خط فا (F) است. دست چپ روی این کلید نوشته می‌شود.

نت پیانو هر دو کلید را با هم دارد، یکی بالای دیگری، که با یک آکولاد به هم وصل شده‌اند. به این می‌گویند حامل بزرگ. دوی وسط درست بین این دو حامل قرار می‌گیرد و برای همین هم اسمش «وسط» است.

شکل نت و کشش

سر نت یا توخالی است یا توپر، دم دارد یا ندارد، پرچم دارد یا ندارد. هر کدام از این تغییرها کشش نت را نصف می‌کند:

دو علامت دیگر هم به همین بخش مربوط است:

• نقطه کنار نت، کشش را یک و نیم برابر می‌کند. سیاه نقطه‌دار یعنی یک ضرب و نیم.
• سکوت همان ارزش‌ها را دارد، فقط برای نزدن. سکوت هم جزو موسیقی است و باید شمرده شود. خیلی از هنرجوها روی سکوت‌ها عجله می‌کنند.

سرکلید و میزان‌نما

بعد از کلید دو چیز دیگر می‌آید که تا آخر قطعه معتبر است، مگر اینکه خلافش نوشته شود. اول سرکلید، یعنی دیزها یا بمل‌هایی که کنار کلید نوشته شده و می‌گوید قطعه در چه تنالیته‌ای است. تعداد این دیز و بمل‌ها را می‌توانید از روی دایره پنجم‌ها بخوانید. دوم میزان‌نما، آن کسری که بعد از سرکلید می‌آید: عدد بالا تعداد ضرب‌های هر میزان است و عدد پایین می‌گوید کدام شکل نت یک ضرب حساب می‌شود.

علامت‌های عرضی

دیز (♯) نت را نیم پرده بالا می‌برد، بمل (♭) نیم پرده پایین، و بکار (♮) هر دو را لغو می‌کند و نت را به حالت عادی برمی‌گرداند. علامتی که وسط قطعه می‌آید، فقط تا آخر همان میزان اعتبار دارد. این را همه اول کار فراموش می‌کنند و در میزان بعد هم دیز می‌زنند.

از کجا شروع کنیم

نت‌خوانی شبیه خواندن الفبا است. با فهمیدن قاعده‌اش روان نمی‌شوید؛ با زیاد دیدن روان می‌شوید. راه کوتاهش این است که نت آهنگی را که خوب می‌شناسید جلوی خودتان بگذارید و همراه با آهنگ دنبالش کنید. گوشتان جای گم‌شدن را می‌گوید.

بعد سه خط اول را کند بخوانید و بلند بشمارید. هر بار فقط یک چیز را دنبال کنید: اول فقط نت‌ها، بعد فقط ریتم، بعد هر دو با هم. برای شمردن، یک مترونوم کند بگذارید. بعد از چند هفته می‌بینید که دیگر نت‌ها را نمی‌شمارید، می‌خوانید.